الک دوار ساخت ماشین‌سازی جمکرانی؛ معرفی، عملکرد، اجزا و کاربردها

مقدمه

الک دوار که با نام‌های سرند دوار، سرند گردان یا Trommel Screen نیز شناخته می‌شود، یکی از تجهیزات مهم برای جداسازی و دانه‌بندی مواد جامد است. این دستگاه با استفاده از یک استوانه مشبک که حول محور خود می‌چرخد، مواد را بر اساس اندازه ذرات تفکیک می‌کند. الک‌های دوار در صنایع معدنی، ساختمانی، کشاورزی، تولید کود، بازیافت، صنایع چوب، خوراک دام و بسیاری از واحدهای فرآوری مواد مورد استفاده قرار می‌گیرند.

ماشین‌سازی جمکرانی از مجموعه‌هایی است که در زمینه طراحی و ساخت تجهیزات صنعتی و ماشین‌آلات فرآوری فعالیت دارد. بااین‌حال، مشخصات دقیق هر مدل الک دوار، مانند ظرفیت واقعی، ابعاد، توان موتور، جنس توری، تعداد طبقات و نوع سیستم انتقال قدرت، باید بر اساس کاتالوگ رسمی شرکت یا پیش‌فاکتور سازنده بررسی شود؛ زیرا این دستگاه معمولاً به‌صورت سفارشی و متناسب با نوع ماده و ظرفیت خط تولید ساخته می‌شود.

الک دوار

اجزای اصلی الک دوار

۱. شاسی و پایه الک دوار

شاسی، سازه نگهدارنده کلالک دوار است و باید توانایی تحمل وزن درام، مواد داخل آن، الکتروگیربکس و نیروهای ناشی از چرخش را داشته باشد. شاسی معمولاً از پروفیل، تیرآهن یا ورق‌های تقویت‌شده ساخته می‌شود.

در مدل‌های قابل‌حمل، می‌توان پایه‌ها را به چرخ یا سیستم جابه‌جایی مجهز کرد. برای نصب ثابت نیز پایه‌ها باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که دستگاه در هنگام کار دچار لرزش یا جابه‌جایی نشود.

۲. درام یا استوانه مشبک الک دوار

مهم‌ترین بخش دستگاه، درام است. این قسمت ممکن است از یک یا چند بخش تشکیل شده باشد. سطح درام با توری یا صفحات سوراخ‌دار پوشانده می‌شود.

جنس درام و توری بر اساس نوع ماده انتخاب می‌شود. برای مواد معمولی مانند خاک، کود یا شن، فولاد کربنی رنگ‌شده یا پوشش‌دار گزینه مناسبی است. برای مواد خورنده یا کاربردهای بهداشتی، ممکن است از فولاد ضدزنگ استفاده شود.

در بخش ابتدایی درام، معمولاً بیشترین حجم و سنگینی مواد وجود دارد؛ بنابراین این قسمت بیشتر در معرض سایش قرار می‌گیرد و باید از توری مقاوم‌تر یا صفحات تقویتی استفاده شود.

۴. غلتک‌های نگهدارنده الک دوار

درام روی چند غلتک قرار می‌گیرد. این غلتک‌ها علاوه بر تحمل وزن، حرکت چرخشی نرم و یکنواخت استوانه را ممکن می‌کنند. تنظیم صحیح غلتک‌ها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انحراف یا هم‌راستا نبودن آن‌ها می‌تواند موجب خوردگی لبه‌های درام، افزایش صدا و فشار اضافی بر گیربکس شود.

۵. الکتروگیربکس الک دوار

نیروی محرک دستگاه از طریق موتور الکتریکی و گیربکس تأمین می‌شود. گیربکس سرعت موتور را کاهش داده و گشتاور لازم برای چرخاندن درام را ایجاد می‌کند.

توان موتور به عوامل مختلفی بستگی دارد:

• قطر و طول درام
• وزن مواد
• ظرفیت کاری
• میزان رطوبت ماده
• شیب دستگاه
• سرعت دوران
• وجود کلوخه یا مواد چسبنده

انتخاب موتور کوچک‌تر از نیاز باعث داغ شدن و خرابی زودهنگام می‌شود. موتور بیش‌ازحد بزرگ نیز هزینه خرید و مصرف برق را افزایش می‌دهد.

۶. سیستم انتقال قدرت الک دوار

در الک‌های دوار، انتقال حرکت ممکن است با روش‌های گوناگون انجام شود:

• چرخ‌زنجیر و زنجیر
• تسمه و پولی
• چرخ‌دنده
• غلتک اصطکاکی
• موتورگیربکس مستقیم

سیستم زنجیری برای بسیاری از کاربردهای صنعتی مناسب است، اما نیاز به روغن‌کاری و تنظیم کشش دارد. سیستم تسمه‌ای صدای کمتری ایجاد می‌کند، ولی ممکن است در اثر بار زیاد یا رطوبت لغزش داشته باشد.

۷. قیف ورودی و خروجی‌ها

قیف ورودی برای هدایت مواد به داخل الک دوار طراحی می‌شود. طراحی نامناسب این قسمت می‌تواند باعث پاشش، گرفتگی یا ورود ناگهانی حجم زیاد مواد شود.

برای هر بخش دانه‌بندی نیز معمولاً خروجی جداگانه در نظر گرفته می‌شود. در زیر هر قسمت توری می‌توان قیف، نوار نقاله، مارپیچ یا شوت انتقال نصب کرد.

۸. کاور و حفاظ ایمنی الک دوار

قسمت‌های متحرک مانند زنجیر، چرخ‌زنجیر، گیربکس و غلتک‌ها باید دارای حفاظ باشند. حفاظ از تماس دست و لباس کارگر با بخش‌های گردان جلوگیری می‌کند. کاور اطراف دستگاه همچنین می‌تواند میزان پراکندگی گردوغبار را کاهش دهد.